سه کشور اروپایی موسوم به «ای۳» (بریتانیا، فرانسه و آلمان) روز پنجشنبه، ششم شهریورماه، ٢٨ آگوست، روند بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را در شورای امنیت آغاز کردند. به گفته دیپلماتهای اروپایی، مذاکرات اخیر با تهران نتوانست تعهدات ملموس و قابلسنجشی درباره برنامه هستهای به همراه داشته باشد و همین موضوع آنها را به فعالسازی مکانیسم موسوم به «اسنپبک» وادار کرده است. بر اساس این سازوکار، تحریمهایی که در توافق هستهای ۲۰۱۵ لغو شده بود، ظرف ۳۰ روز دوباره برقرار خواهد شد و حوزههای مالی، بانکی، نفتی و دفاعی ایران را در بر میگیرد..
مواضع اروپا و آمریکا
فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران بلافاصله با واکنشهای گسترده بینالمللی همراه شد. در اروپا، مقامات ارشد از جمله وزیر خارجه آلمان تأکید کردند که این اقدام نه بهعنوان پایان دیپلماسی بلکه بهعنوان «فشار برای بازگشت ایران به مسیر شفافیت و همکاری» تلقی میشود. دولت فرانسه نیز در بیانیهای رسمی اعلام کرد: «ایران با تداوم غنیسازی در سطحی فراتر از نیازهای غیرنظامی، خود را در مسیر خطرناکی قرار داده است» و خواستار بازگشت فوری تهران به اجرای کامل تعهداتش شد. وزارت خارجه بریتانیا نیز ضمن حمایت از این روند، خاطرنشان کرد که "هیچ جایگزینی برای همکاری کامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی وجود ندارد".
در سطح جهانی، وزیر خارجه آمریکا از اقدام اروپاییها استقبال کرد و آن را «گامی ضروری برای تضمین امنیت بینالمللی» دانست و افزود واشنگتن آماده است در صورت تمایل تهران، در مذاکرات جدید شرکت کند.
واکنش روسیه و چین
در مقابل، مسکو و پکن نسبت به این اقدام هشدار دادند. وزارت خارجه روسیه فعال شدن مکانیسم ماشه را «تحریکآمیز» توصیف کرد و گفت که این روند تنها تنشها را افزایش خواهد داد. چین نیز اعلام کرد فشار حداکثری بر ایران «به بنبست دیپلماتیک منجر میشود» و خواستار ادامه گفتوگو در چارچوب برجام شد.
موضع تهران
مقامات ایران واکنش تندی به این تصمیم نشان دادند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت: «ایران هرگز تحت فشار باج نخواهد داد و بازگرداندن تحریمها به معنای پایان کامل دیپلماسی اروپا با ایران است.» کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه نیز هشدار داد در صورت اجرای اسنپبک، همکاری تهران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی «کاملاً متوقف خواهد شد» و اروپا خود را از عرصه گفتوگو حذف میکند..
واکنش اسرائیل
اسرائیل از همان ساعات نخست خبر فعال شدن مکانیسم ماشه، از تصمیم اروپا استقبال کرد و آن را «ضروری و دیرهنگام» توصیف نمود. نخستوزیر اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد: «ایران سالهاست جامعه جهانی را فریب میدهد و تنها زبان فشار و تحریم میتواند برنامه هستهای این کشور را متوقف کند.» همچنین وزیر دفاع اسرائیل هشدار داد که اگر جامعه جهانی در برابر اقدامات ایران مماشات کند، تلآویو «خود به تنهایی وارد عمل خواهد شد» تا مانع دستیابی تهران به سلاح هستهای شود. مقامات اسرائیلی این اقدام اروپاییها را نشانهای از همگرایی بیشتر غرب در برابر تهدید هستهای ایران دانسته و تأکید کردند که باید نظارت و فشارهای بینالمللی بر تهران ادامه یابد.
فعال شدن مکانیسم ماشه نقطه عطفی در آینده برجام و روابط ایران با غرب به شمار میرود. در حالیکه اروپا و آمریکا این روند را ابزاری برای بازگرداندن ایران به تعهدات هستهای میدانند، تهران آن را پایان دیپلماسی و آغاز رویارویی جدید ارزیابی کرده است. همزمان، اختلاف مواضع قدرتهای جهانی و تهدید اسرائیل به اقدام یکجانبه، نشان میدهد که پرونده هستهای ایران بار دیگر به یکی از جدیترین بحرانهای بینالمللی بدل شده است..
